Wolfje Tibbe

De bewaker - Peter Terrin

2010-05-03T12:23:00.000+02:00

Ik was even bang dat er alleen maar verhaalloze boeken meededen aan de Libris. Anekdotische verhalen, of een twee- (dan wel drie-, vier-, vijf- of x-aantal-)luik, lijkt veel populairder tegenwoordig. Des te verfrissender is het als Peter Terrin gewoon weer eens met een boek komt met een kop, een staart en wat gekloot daar tussen in. Aristoteles zou zich in de handjes hebben geknepen.

De bewaker gaat over Michel. Samen met Harry bewaakt hij een geheimzinnig gebouw, om mysterieuze redenen. De twee theoretiseren over het feit dat 'de organisatie' geen contact met ze zoekt, en dat er nog geen vervanging is. Het wachten op die bewaker lijkt een Wachten op Godot-tje te worden. Maar in het tweede deel komt die ook echt. Het derde deel zorgt voor het laatste beetje verwarring en onthutsing, om het literaire werk af te maken.

Kenmerkend voor het boek is het eindeloze theoretiseren van Harry, waarin Michel steeds mee gaat. Alles wordt in hun voordeel verdraaid: dat de organisatie geen contact met ze zoekt, dat betekent dat er een promotie zit aan te komen. Na een tijdje blijk de invloed van Harry ook negatief te zijn, waardoor de melancholieke humor opeens plaatsmaakt voor een beklemmende spanning.

Peter Terrin kan met dit verhaal existentiële vragen te behandelen in zijn boek, een nieuwe kijk te geven op bestaande antwoorden. En dat doet hij ook, daarin onderscheidt hij zich van Marie Kessels en Bernard Dewulf. De schrijfstijl geeft goed de sfeer in het boek aan: repeterend, militair en meewaaiend op de intuïtie van Harry die gevoelsmatig hoger zit in de organisatie.

Je kunt wel zoeken naar minpunten, maar bij De bewaker zijn die er niet. Het is een nieuwe combinatie van bestaande trucjes (Wachten op Godot, gemengd met Tirza) en er wordt ook nog eens wat gefilosofeerd.

Voor de Libris 2010 zet ik mijn geld in op Peter Terrin.

Gelezen: De bewaker van Peter Terrin, 2009 bij de Arbeiderspers. Het boek is te koop bij Bol.com en uiteraard bij Athenaeum

Innenschau - Jakop Ahlbom

2010-04-28T11:23:00.000+02:00

Amsterdam, De Smoeshaan, met 'ne Duvel

Ja, ja, als je op internet publiceert kun je trailers van Youtube op je website zetten. Dan zien mensen wat voor visueel spektakel er schuil gaat achter dat wat door jou beschreven is. In het geval van Innenschau een welkome aanvulling.

Innenschau laat een continu verwarrende wereld zien. Waarin zowel de karakters, als het publiek steeds door het surreële worden overrompeld. Van tien mannen die uit je kast komen lopen en hun tanden gaan poetsen, tot een man in een bar die er opeens (en dan bedoel ik ook opeens) staat om je in elkaar te slaan. Ahlbom past hiervoor diverse goocheltrucs toe, een ieder kan ze doorzien, maar voor het stuk werkt het wel.

Bijna alles wordt begeleid door muziek van Alamo Race Track. Een ontzettend goede band. De 3FM luisteraar kan ze kennen van Black Cat John Brown. Daarmee wordt steeds de basis voor de sfeer gelegd, waar de acteurs dan vervolgens in bewegen en mompelen (zelden wordt er een woord hardop gesproken) en niet te vergeten: dansen.

Want ook dat doen ze: dansen. En ook dat doen ze goed, maar het dansen is niet altijd functioneel. De eerste dans, tijdens een feestje (zo lijkt het), is nog functioneel: het maakt in een aantal passen op een leuke vrolijke manier duidelijk dat het pardiehardie is. Maar nadat iemand in elkaar geslagen wordt, wordt er ook gedanst. En dan voegt het naar mijn smaak niks toe: geen extra emotie, geen extra dimensie aan het verhaal, het is alleen oprekken.

En daar zijn we aangekomen bij het enige, maar dan ook wel het enige, minpunt aan deze voorstelling: hij is gevoelsmatig wat lang. Doordat sommige dingen nodeloos worden opgerekt (of het "verhaal" niet helemaal duidelijk is, waardoor het belang van situaties niet duidelijk is) ontbreekt het aan de spanning die nodig is om de hele voorstelling het publiek mee te trekken in wat je wilt vertellen. Want wat de overige dingen betreft: de muziek, de dans, de acrobatiek (een meisje komt uit een doos), het decor (hoe een vagina een oog wordt, waar vervolgens een vrouw uit kruipt), alles is schitterend, mysterieus en sinister, bij vlagen grappig. Alleen jammer dat ik na afloop in het duister tast over wat mij is vertelt over het naar binnen kijken.

Gezien: Innenschau van Jakop Ahlbom, op dinsdag 27 april in theater Bellevue. Innenshau is tot en met 2 mei in Amsterdam te zien, daarna tuffen ze naar Duitsland.

De jongen, het meisje en de heks van het woeste woud - Frank Groothof

2010-04-26T20:51:00.000+02:00

Ik weet eigenlijk niet zo goed waar ik ben, tussen Gouda en Amsterdam, met een flesje water.

Iedereen heeft een moment waarop hij dacht: wauw, wat is theater mooi. Soms valt dat samen met de eerste voorstelling die je ziet. Mijn eerste voorstelling was eentje van Frank Groothof (Koning Arthur), en door die voorstelling wist ik dat ik hiermee verder wilde. Tijd om naar zijn nieuwste voorstelling te gaan, om te kijken of hij nog steeds die vonk kan laten overslaan.

De jongen, het meisje en de heks van het woeste woud, is een bijzonder lange titel voor een lief sprookje, met elementen van Faust, Hans en Grietje en moderne dromen. Een sprookje dat Frank eigenlijk liever niet wil vertellen, maar als zijn collega belooft dat hij misschien een gouden kalf met het bijbehorende geld ("volgens mijn wel een ton!" "honderdduizend gulden?" "nee euro!" "wauw! dat is tweeëneenhalf keer zo veel!") kan krijgen, doet hij het toch maar wel. Midden op een zwarte vloer, met rechts een orkestje, en links een tekentafel, vertelt hij hoe de vader van Hans oud wordt, en geld nodig heeft en dat Hans om goud te kunnen maken zijn schaduw (een mooie metafoor voor ziel) verkoopt aan de Heks.

Zijn collega maakt steeds tekeningen, die worden geprojecteerd op een groot scherm. Een leuk concept, waarvan ik in het begin bang was dat het te veel zou afleiden. In het begin was de spanning over wat er op het scherm zou komen, opgevoerd door het feit dat je de lijnen ziet komen en de beelden gevormd ziet worden, de spanning van het verhaal vertelt door Frank de overhand zou nemen. Uiteindelijk blijkt dat niet het geval: Frank weet de hele zaal vast te houden in zijn beklemmende muziektheater. Waarin hij trouwens opvallend weinig zingt dit jaar.

Dat brengt ons bij de muziek: want daar is het allemaal om te doen. Moussorgski, de gekozen muziek van dit jaar, wordt mooi gespeeld. Ik had het geluk een voorstelling met orkest mee te maken, want ze zijn er ook met band. Geen idee of met een band minder is, ik vind het altijd wel mooier met een orkest.

Wat valt op? Dat Frank nog steeds weet te boeien, mee te slepen en te ontroeren. Zelfs als hij in een cliche vervalt: namelijk dat Hans trouwt met een meisje dat hij heeft bevrijdt en dat eigenlijk spuuglelijk is, hij op de een of andere manier toch nog een ontroering weet los te maken, waardoor hij een open doekje krijgt. Hij weet nog steeds met de meest nihile middelen een volwaardige theatervoorstelling neer te zetten, en de liefde voor de muziek over te brengen.

Waren er maar meer mensen als Frank.

Gezien : De jongen, het meisje en de heks van het woeste woud van Frank Groothof in de Goudse Schouwburg. De jongen, het meisje en de heks van het woeste woud is nog tot en met 4 juli te zien

Over Dieren - Nationale Toneel

2010-04-23T12:40:00.001+02:00

Amsterdam, Café Katoen, met tomatensoep

Zaallicht aan, tv-schermen aan, acteurs een beetje fout geil dansen, en laat de bezoekers maar komen. Over Dieren is al begonnen als je nog binnen moet komen. Pieter van der Sman, Vincent Linthorst en Jobst Schnibbe zijn hitsig, ze hebben er zin in, zweterig in hun blauwe pakken, likkend over hun rode lippen staren ze het publiek in. Net zo lang totdat je ongemakkelijk begint te grijnzen. Het is begonnen.

"Sorry dat ik even onderbreek, maar is uitkleden gewenst?"

Over Dieren is een Jelinek. Een Jelinek is een synoniem, voor onmogelijk, ondoordringbaar en zoveel mogelijkheden tot interpretatie dat de regisseur eigenlijk het verhaal nog kan schrijven. Susanne Kennedy, die om mysterieuze redenen nog geen fanpagina heeft op Facebook, legt daarmee de lat voor zichzelf hoog. Ze kiest ervoor om twee losse teksten samen te voegen tot een, omdat het uiteindelijk over hetzelfde gaat (zo kan men lezen in de persmap). Een interessante keuze, maar het publiek merkt er niks van (zolang ze de originele tekst niet hebben gelezen).

Op het podium zien we een oude gedumpte vrouw, een jonge frisse hoer, en een hoer met enorme wallen onder haar ogen. In de persmap is te lezen dat dat slaat op een meisje dat epileptische aanvallen had, aan exorcisme werd onderworpen, en overleed door uitdroging en verhongering. Zij vertellen ons dat "anaal tegen meerprijs is", ze genomen willen worden "als de duivel", en checken nog een keer of uitkleden nu wel of niet gewenst was. Overigens zat er in mijn zaal een arme stumper die er grinnikend op in ging. Het antwoord laat zich raden.

Het stuk is mooi vormgegeven. TV's op de grond, waarop we gezichten zien die soms wat zeggen of lachen, TL-licht (geen grapje, ben ik echt fan van) en een enkele keer ook een geintje met een ventilator voor een lamp. De cliché stroboscoop is ook niet geschuwd, maar geoorloofd: als je weet van de epileptische aanvallen (die je kunt terugvinden in de persmap).

Kennedy weet hoe ze indringend theater kan maken, de duivelse teksten (van het bezeten meisje) zijn zo gemanipuleerd dat ik het de eerste tien keer echt onprettig vond en moest huiveren. Ook de laatste cyclus, begeleid door Life, is life (van Bavaria) laat zien dat ze weet hoe ze je bang moet maken. Maar ik vroeg me steeds af waarom? Waar ging het om? Ik kon aan het stuk geen touw vastknopen, alleen maar gissen, en het gissen dat ik deed was fout.

Dat komt doordat ik zo stom was om de persmap pas achteraf in te kijken. Hoewel stom? Ik kan me niet herinneren dat de rest van het publiek wel de persmap had gelezen, waarschijnlijk hadden ze er niet een gekregen, ze zagen er niet erg "persig" uit. Maar waarom is die essentiële informatie ons dan onthouden? Het staat ergens achteraf op de website, maar niet in het programmaboekje, of op een plakselwand. Het gebrek aan informatie, en zo het gebrek aan het begrijpen van de symboliek, doet verlangen naar de oude programmaboekjes: een gekleurd dubbelzijdig bedrukt A4tje, met een lang inhoudelijk verhaal. Helaas is ons dat niet meer gegund. Met als resultaat een voorstelling waar je niks van snapt: omdat alle symboliek en een groot deel van de clou gebaseerd is op afwezige informatie, die het publiek nergens kan krijgen. Dat is zowel het Nationale Toneel, als Susanne Kennedy, als Marit Grimstad Eggen te verwijten.

Gezien: Over Dieren, van het Nationale Toneel, in het Nationale Toneel gebouw. Over Dieren is nog te zien tot en met 22 mei, in het Nationale Toneel gebouw of in Frascati.

Kleine dagen - Bernard Dewulf

2010-04-18T11:39:00.000+02:00

Amsterdam, Westerpark met een thermosfles met thee

Goed, terug naar de eerder genoemde borrel. Want er zijn natuurlijk meer genomineerden voor de Libris literatuurprijs dan alleen Marie Kessels. Zo is er ook Bernard Dewulf met zijn novelle Kleine dagen. Als je het daarover wil hebben, moet je beginnen met onderstaand filosofisch citaat:

Het geheugen is een instantromanmachine.

"Dat zegt Dewulf ergens in zijn boek," zo ga je dan verder. "Een boek over het groter worden van (zijn) kinderen. Hij vertelt allerlei korte (een column is er lang bij) verhalen, waarin een zoon en dochter steeds groter worden. De eerste verliefdheden, de eerste middelbare school, de eerste keer alleen naar school. Kortom: herinneringen die zich lenen voor een novelle. Ze zijn herkenbaar, zowel voor ouders als voor kinderlozen. Eindelijk begrijp je de angst een beetje die je ouders hadden, de verkneukelingen en de ontroering op de toen in jouw ogen meest bizarre momenten."

Bij de borrel moet je jezelf kwetsbaar opstellen. Zeg dat het boek je raakte, want dat doet het ook als je het écht leest. "Het is allemaal herkenbaar, en voor wie het niet heeft meegemaakt is het heel makkelijk om je in te leven in de situatie. De stijl van Dewulf is ook niet zoals die van Brusselmans, of van Verhulst. Twee Belgen die aan de vooroordelen over Vlaamse literatuur voldoen: veel godverdommes, veel halve literblikken bier. Dewulf is ook geen mietje, hij verliest zich niet in godverdomse koosnaampjes. Dewulf is een gewone intellectuele man. Die met objectieve woorden beschrijft, en daarmee toch een subjectief (mooi, lief, ontroerend) beeld weet te schetsen."

"Dewulf schrijft met korte zinnen, zonder citaten. Dialogen zijn altijd indirect, je zult geen aanhalingstekens aantreffen. Desondanks kakt het niet in, omdat hij toch de dingen de gezegd worden, scherp op elkaar kan laten volgen. Hij speelt met taal, zoals ook op de achterkant te lezen is:

Er groeit een vrouw in mijn huis. Een-twee-drie is ze vijf geworden.

"Hij weet ritme in de tekst te leggen, een enkele keer zelfs rijm. Hij combineert het goede van drie werelden: poëzie, proza, columns."

"Het enige is dat je dit boek niet in een avond uit moet willen lezen. Daar is het niet op gebouwd," zo moet je je secretaresse waarschuwen. "Lees een á twee verhalen per dag. Op een zomeravond misschien drie. Als je er meer doet, heb je er niet meer de concentratie voor en gaat de helft van de schoonheid aan je voorbij."

Dewulf zou een terechte winnaar zijn, moet je tot slot betogen. Zoals de uitgever zelf ook al zegt: Kleine Dagen is een kroniek van de dagelijkse kleine observaties. Mocht de Volkskrant ooit nog eens een nieuwe Bril zoeken, is die Dewulf een verdomd goeie optie. Mocht de Libris een winnaar zoeken, is die Dewulf een verdomd goeie optie.

Kleine Dagen van Bernard Dewulf, uitgegeven door Atlas in 2009 is te krijgen bij Bol.com en natuurlijk bij Athenaeum.

Victor en zijn vrouw - Orkater

2010-04-16T12:09:00.000+02:00

Amsterdam, De Smoeshaan, met een tonic

Heeft u dat ook wel eens dat u het vakantiehuisje binnenkomt, uw vrouw aankijkt en denkt: jezus, en dan moet de vakantie nog beginnen. Wel eens overwogen om er een toneelstukje over te maken? Nee hè. Had dat nou gedaan: dan was het uitgevoerd door Orkater.

Victor en zijn vrouw gaat over Victor en zijn vrouw. Victor vermoordt zijn vrouw en daarna komen we allerlei dingen over ze te weten. Dat zij zo'n typische vrouw is: besluiteloos, te gefocust op het esthetische. Victors vrouw (Ria Marks) blijkt zijn tweede vrouw en uiteraard blijkt Victors vrouw op het eind een gek geworden neurochirurg. Victor zelf bestaat uit drie Victors (of is het Victorren, of Victori?), drie mannen met "ijdel grijs waaihaar", zoals zijn vrouw dat zo goed weet te duiden. Drie mannen waar theatrale grapjes mee worden uitgehaald. Bij een wandeling speelt de een "de avond te voren" de ander "het moment van vertrek" en de derde "het moment dat ik mijn lieftallige vrouw van de rots af pleuah." Het script heeft tintjes van Toon Tellegens Dora een Liefdesgeschiedenis, waarin hetzelfde verhaal ettelijke malen wordt herhaald in een ander teneur. In het script komen er wel steeds nieuwe feiten aan het licht, wat het wel spannend houdt, maar vaak maakt de zoveelste herhaling van hetzelfde een zucht los. Gelukkig zijn de meeste dialogen, leuk, grappig en herkenbaar. Zoals wanneer Victors vrouw in een restaurant wat mag eten, maar ze geen keuze kan maken. Bij elke zin die Ria Marks zegt, ligt haar publiek vlak. Ook de andere acteurs spelen erg goed, Leopold Witte, Geert Lageveen en Titius Tiel Groenestege. Ze zijn lekker op elkaar ingespeeld (dat mag ook wel, als ze bezig zijn aan de laatste week, maar dat hoeft zeker niet het geval te zijn), spelen met passie en zonder haperen.

Maar dan de regie. De drie heren spelen vaak grotesk, schreeuwen soms waar dat totaal overbodig is. Gijs de Lange heeft dat of bewust gekozen, of dat er niet uit kunnen filteren. Dat laatste lijkt mij geen optie. Om nog maar niet te spreken van de clichés die hij gebruikt: het heen en weer trekken van Victors vrouw, bijvoorbeeld, de rechtspraak op het einde (vooruit, ook een beetje script). En soms zet hij het publiek ook voor een mysterie: gele truien en zwarte pruiken zijn leuk, maar het kwam totaal niet over wat daarmee bedoeld werd. Misschien keken we naar de jonge Victor, maar waarom daar en op dat moment? En zelfs de laatste zin weet hij teniet te doen, door de slotscène nodeloos op te rekken. Het zijn stuk had moeten eindigen bij "zullen we gaan wandelen?" donkerslag. En niet nog een keer twee zinnen daarna, alleen maar omdat de vorige gesprekken ook zo liepen. Dan kun je als acteurs nog zo goed spelen, maar als het script en de regie je in de steek laten, haalt het publiek met moeite het einde van de avond, en mag je maar een keer terug komen om te buigen.

Gezien: Victor en zijn vrouw, op donderdag 15 april 2010 in theater Bellevue. Victor en zijn vrouw, is nog maar drie dagen te zien, ook in theater Bellevue.

De City - Veenfabriek

2010-04-15T14:45:00.000+02:00

Leiden, Centraal Station, met een droge mond

Toen Martin Crimp zijn vorige tekst uitgevoerd zag door Veenfabriek, was hij zo enthousiast, dat hij zei dat zijn nieuwe tekst De City als eerste door mister Paul Cook moest worden gedaan. Als Paul Koek zijnde zou je gek zijn om dat te weigeren. Je wilt Crimp ook niet op zijn teentjes trappen, maar misschien had dat bij De City toch gemoeten?

Een vertaalster getrouwd met een econoom met als buurvrouw een verpleegster die zich irriteert aan het geluid van de kinderen, en hoopt dat deze misschien opgesloten kunnen worden in de speelkamer. Deze drie karakters lenen zich uiteraard voor vele doldwaze, absurdistische avonturen. Opvallend is Anneke Blok, die zelfs op het toneel als overspannen huisvrouw gecast wordt, maar die dat wel met verve speelt.
Om de drie karakters huppelen drie alter ego's (zo lijkt het) heen, die om de zoveel tijd zichtbaar zijn voor de karakters. Dit levert leuke taferelen op en mooie plaatjes die Paul Koek goed weet op te pakken, uit te diepen en waarschijnlijk her en der aan te vullen.

Het is natuurlijk muziektheater, maar de muziek is subtiel. Het valt slechts een enkele keer op. Wel is het altijd een waardevolle aanvulling op het script Net als het decor: het speelvlak wordt over de hele breedte gescheiden door een vitrage, die op verschillende punten open kan (en dat soms automatisch doet), daarachter zijn de kleedrekken voor de acteurs, een enorme tafel met speelgoed, waar een meisje heel erg modern acterend speelt, en een soort tuintafel. Helemaal links is nog een rotanstoel, waar de zuster zetelt. Het is mooi, de breedte is leuk en uitdagend, maar het speelvlak is zo breed dat je vaak dingen niet ziet. Soms is dat toch een nadeel, omdat je dan bepaalde symboliek mist. Symboliek die Koek met zijn acteurs erg mooi opbouwt, vaak al voor de dialoog daar is begint iemand te kruipen, en later pas valt het kwartje.

Maar het script zelf is langdradig, mist soms ritme, subtiliteit en souplesse. De tekst bekt goed weg, waardoor de acteurs het makkelijk kunnen brengen, maar dan is dan ook al het positieve mee gezegd. Dit werk van Crimp is beduidend minder dan het vorige. En het probleem van een wereldpremière is dat je niet vrolijk eventjes her en der kunt schrappen als regisseur zijnde. Misschien wilde Crimp iets te graag dat het uitgevoerd zou worden door Koek, waardoor hij de laatste revisie heeft overgeslagen. Gelukkig weet Koek dat fenomenaal te redden.

Gezien: De City van Veenfabriek, in Scheltema (Leiden), op 14 april 2010. De City is nog tot en met mei 2010 te zien.

Tegen de Tijd - Frascati Producties

2010-04-14T15:11:00.001+02:00

Amsterdam, Het Nes Café, met een whiskey

Theatralism, zo noemen ze het. Twee schrijfsters, Hannah van Wieringen en Marjolijn van Heemstra, die samen een bejaardentehuis in trokken op zoek naar de tijd, naar ouderdom en wat dat is en hoe dat gaat. En hoe vooral niet.

Bij binnenkomst lijkt het gewoon een lezing. Hannah en Marjolijn zitten relaxed aan een tafel, en begroeten iedereen vrolijk. Achter de twee hangt een groot projectiedoek, met daarop een bejaardentehuiszolder geprojecteerd. Als de deuren sluiten begint Van Heemstra ook gewoon met een lezing. En eigenlijk is dat het ook. Een lezing, waar literair over is nagedacht met hier en daar een theatraal grapje. De twee zitten elk aan een kant van de tafel. De een (Marjolijn) lijkt het jonkie te verbeelden, de ander (Hannah) de oude vrouw.

Marjolijn wil nog wel eens een koekje jatten, onhandig knikkers over het speelvlak uitgooien, terwijl Hannah vertelt over Mevrouw A, bij wie ze zijn langs geweest. Een mooi verhaal, maar niet zo heel goed voorgelezen, waardoor het op den duur lang wordt. Het is monotoon, en er wordt weinig oogcontact gemaakt. Misschien komt dat door de pony, waarachter het makkelijk verschuilen is. Gelukkig hebben de twee daar een oplossing voor gevonden: het onderbreken met levendige spreekbeurten van Marjolijn. Ik zeg nu spreekbeurten, maar dat is geen negatieve kwalificatie. Ze zijn goed, leuk, grappig en zoals al eerder gezegd: levendig.

Aan het eind van de interessante studie wordt er jenever ingeschonken, waar iedereen hongerig naar kijkt. Er mag gedronken worden op de ouderdom. We moeten het ervaren. En dat doet het publiek ook, zij het aarzelend. Ouder worden is niet leuk, maar door Tegen de tijd voel ik mij wel getroost.

Gezien: Tegen de tijd, van Frascati in Theater Frascati op 13 april. Tegen de tijd is nog te zien tot en met 15 april.

Texel Texas- Huis van Bourgondië

2010-04-14T15:07:00.001+02:00

Amsterdam, De Smoeshaan, met een sinaasappelsap en een tosti

Waar moeten we in vredesnaam heen? Deze vraag lijkt Jibbe Willems (schrijver) en Michiel de Regt (regisseur) bezig te houden. Zo erg dat ze er meerdere stukken aan wijden: Mac, over de worsteling met je idealen en je werk en nu Texel Texas, over worstelen met je naasten, bij voorkeur in een woestijn, ergens tussen Texel en Texas.

Dat worstelen, in een decor van aluminium, gaat gepaard met veel muziek, grappige typetjes, en scherpe mooie observaties over het leven. Een moeder en zoon halen de kist van de vader die zelfmoord heeft gepleegd op. Een grenswachter dwarsboomt dat, voor de formaliteiten, en mijmert over zijn vriendin.

Willems, een telg van het Syndicaat, heeft zijn kwaliteiten al veelvuldig bewezen. Maar met name in combinatie met Michiel de Regt komt hij goed uit de verf. De Regt houdt de tekst in ere en werkt daar vanuit. Dat is ook in deze voorstelling het geval, het stuk is een eenheid van tekst en handeling. Ook de acteurs zijn opvallend goed, met name Nik van den Berg (hij speelt een dwingelandse semi-rockartiest) speelt erg krachtig en weet veelvuldig een lach te ontlokken. Zeker wanneer moeders in een brug (je weet wel, dat onmogelijke ding van turnen) naar hem toe komt lopen, opzoek naar iemand om haar te ondersteunen, en hij droog zegt: “ik heb liever niet dat je me aanraakt.”

Zoals al eerder gezegd: er wordt veel gemusiceerd. Iedereen speelt en zingt lekker weg. En de muziek is goed gekozen, maar op het einde dacht ik wel: niet weer een liedje. Toen dat liedje ook nog eens met een valse viool was, verloor ik bijna “de flow”.

Maar veel muziek mag de pret niet drukken. Het is jammer dat wolfjetibbe.com geen ballen heeft zoals een krant of Moose.nl, anders had Texel Texas er vijf van de vijf gehad. Hongert u naar ontluisterende illusie met een muzikaal sausje, een worsteling in de woestijn? Gaat heen en luncht bij Bellevue, met de voorstelling Texel Texas!

Gezien: Texel Texas, van het Huis van Bourgondië in Theater Bellevue op 14 april 2010. Texel Texas is nog tot en met mei te zien in diverse theaters, al dan niet tijdens de lunch.

Koning Lear - Ro Theater

2010-04-12T12:21:00.000+02:00

Amsterdam, De Balie, met een tonic

There must be fifty ways to treat a tissue. Dat moet Alize van Zandwijk hebben gedacht toen ze Koning Lear ging regisseren bij het Ro theater. Waarom altijd overal een ander materiaal voor zoeken, je kunt bloeden met een tissue, huilen met een tissue, verleiden met een tissue en geilen met een tissue. En zeker als je in het theater bent, waar suggestie en illusie de basis zijn voor ontroering.

King Lear is een klassieker van Shakespeare, die oude koning die door zijn dochters in de steek gelaten wordt zodra hij hun het land geeft. Eentje blijft trouw, maar door een kleine miscommunicatie wordt die door Lear zelf verbannen. Uiteindelijk sterft Lear natuurlijk, dood ongelukkig. Zo gaan die dingen bij tragedies. Het stuk is ongeveer vierhonderd jaar oud, wat je ook ziet aan de stijl.

Nu kun je daar verschillende dingen mee doen: je kunt daar in op gaan en je kunt het stuk "opfrissen en toegankelijk maken voor jongeren". Godzijdank zag Van Zandwijk in dat dat een strikvraag was, en dat er een geheime derde optie is: het op de hak nemen. En dat doet ze schitterend: acteurs worden zwaar haast clownesk opgemaakt en uitgedost, vaak hangt de symboliek ze letterlijk om het lijf. En de tekst wordt gewoon naar het publiek gedeclameerd, met het nodige theater. Hierdoor wordt het stoffige karakter (niet het verhaal! het karakter! de stijl!) van King Lear opeens lekker fris en leuk om naar te kijken.

Het decor is bij deze productie groots, spannend door de vele mogelijkheden, gaatjes en geintjes die er in zitten. De eerste helft van het stuk speelt zich af voor een groot paars gordijn (misschien ook wel een heel groot zakdoekje). Mensen gaan af in de orkestbak, via een steigerhouten trap, en als er iemand verbannen wordt, verdwijnt die achter het grote gordijn. Daardoor vraag je je de hele tijd af wat er dan toch in vredesnaam achter dat gordijn zit. En dat blijkt pas tijdens de storm, als King Lear gek wordt (ja, het is echt een tragedie). Wat er dan gebeurd is adembenemend, niet te beschrijven. Elke sterveling zou, voor hij zegt dat hij niet van theater houdt, dat moeten zien.

Kortom: kudo's voor Thomas Rupert (decors) en Alize van Zandwijk. Natuurlijk waren alle acteurs ook kei gaaf, maar Koning Lear van het Ro Theater is vooral een beleef en kijk spektakel, waarin de tekst goed gebracht wordt, maar gelukkig maar een deel blijft en niet te serieus genomen wordt. Door een tragedie bijna komisch te maken, werkt 'ie pas echt. Dat beseffen ze daar in 010 blijkbaar.

Gezien: Koning Lear van het Ro Theater, in de Stadsschouwburg Amsterdam op zondag 11 april 2010.

Koning Lear is nog te zien (maak daar gebruik van!) tot en met 27 mei in heel het land.

Tirza - Het Nationale Toneel

2010-04-10T12:46:00.001+02:00

Arnon Grünberg, is dat niet die lullo van het telefoonboek? En van de Grunbergerlebnis? Dat je de eerste vijftig pagina’s denkt: ja, dit is het boek dat ik altijd al moest lezen, en na tweehonderd vijftig: wanneer mag ik gaan slapen? Nee! Het is de man van Tirza, dat vernuftig in elkaar gezette boek, waarin hij “de touwtjes tot het eind toe in handen heeft”. Het boek over het meisje dat klaar is met haar eindexamen en los komt van haar vader. Het boek waarvan men toen al zei: dat wordt verfilmd. Dat wordt het ook, maar eerst staat het op de planken.

Tirza van het Nationale Toneel gooide hoge ogen, dat moest ook wel. Boek van Arnon, regie van Johan (als slotstuk van zijn Trilogie van de waan: Medea, Equus en Tirza), spel van Kees en Sophie en tekst Sophie Kassies (voor intimi een naam die geld doet rollen).

Je zult het Nationale Toneel nooit op een wilde artistieke uitspatting betrappen, tenminste niet als het gaat om de grote zaal producties. Nu ze hun eigen gebouwtje hebben, wagen ze zich ook aan het kleine zaal/vlakke vloer toneel. Tirza is een grote zaal productie, en dus toegankelijk en degelijk. Een solide verhaal dat iedereen kan volgen. Netjes geregisseerd door Johan Doesburg, die terecht volle zalen trekt. Kees Hulst maakt van Jörgen Hoffmeester niet alleen een tragisch figuur maar weet zijn teksten ook scherp en met de humor van Grünberg te brengen. Als er een onvertogen woord valt, vergoelijkt hij dat uitleggend aan het publiek, waardoor hij een enkele keer zijn geloofwaardigheid verliest. Sophie van Winden speelt wat grotesk, maar dat kan ook komen door de puberteit van Tirza.

Is er sprake van een Grünbergerlebnis? Nee, absoluut niet. Net als het boek is het spannend tot het einde, het boeit, het verveelt niet. In de zaal klonk geen zucht, klacht of verzitting, iedereen keek geboeid toe hoe Jörgen aan Mohammed Atta uitlegt hoe een cirkelzaag werkt, laat zich meeslepen in het verhaal met dank aan het licht en geluid, dat niet te aanwezig is, maar aanvullend en versterkend, zoals het licht bij de woestijn, of het geluid bij de liefdesverklaringen en de worstelingen tussen Tirza en Jörgen, of het mechanische “do you want company, sir?” dat een meisje in Afrika aan Jörgen vraagt als hij in Afrika naar Tirza zoekt.

Het enige waarin de toneelbewerking van Tirza teleurstelt, is dat de tekst gewoon een inkorting is van het boek. Soms zelfs zijn belangrijke details overgeslagen. Zo investeert Jörgen Hoffmeester al het spaargeld voor zijn dochters in een hedge fund, dat ten onder gaat door de aanslagen van 9/11, de aanslagen van Mohammed Atta. Belangrijke informatie: want dit verklaard dat het geen zelfzucht is, waardoor Jörgen het vriendje van zijn dochter haat, maar de pijn dat haar geld is afgenomen en daarmee zijn goede zorg. Dit wordt overgeslagen. Verder maakt het script niet goed gebruikt van het feit dat we in een theater zitten: we hadden kunnen worstelen met Jörgen in de woestijn, zwemmen in de gewurztraminer in een hotel, of veel verder van Jörgen af staan dan we doen in het boek. Er waren tal van mogelijkheden, die heeft Kassies niet benut. Een keuze die je kunt en mag maken, maar die in het geval van Tirza jammer is. Het had het bekende verhaal van Tirza een nieuwe wending, of een andere lading kunnen geven.

Gezien: Tirza van het Nationale Toneel op 9 april 2010 in de Koninklijke Schouwburg van Den Haag. Tirza is nog tot en met 12 juni in heel het land.

Het boek van Arnon Grünbreg uitgegeven door Nijgh en van Ditmar kun je bij bol.com kopen (met mooi meisje op de voorkant), en bij Athenaeum [waar ook mensen van buiten de linkse grachtengordel komen- red.]

Bezing ons de Woede - Anouk van Dijk

2010-04-09T16:55:00.000+02:00

Amsterdam, Crea met een ijsthee

Frascati staat bekend om de wat gewaagdere underground producties. Da's lekker. Daar houdt een recensent van, daar houdt een frequente theaterbezoeker ook vaak van. Dus vol enthousiasme ging ik naar Frascati.
Allereerst: Bezing ons de woede speelt in Frascati WG, dat is het Wilhelmina Gasthuis terrein, aan de Overtoom. Fundamentele informatie die er in resulteerde dat veel bezoekers nog om half negen met een routekaartje en een rood hoofd binnen kwamen stormen.

Anouk van Dijk is een voormalig studente theaterwetenschap en filosofie. Een theatermaker, met een brede academische kennis dus. Iemand die veel teksten heeft gelezen. Dat riekt naar interessant theater. En kort gezegd: dat is Bezing ons de woede ook. Waar gaat het over? Woede. Drie kwartier lang, van het woord "no" veelvuldig herhaald, tot verwijten. Daarbij zien we drie manieren hoe je met woede om kunt gaan: opkroppen en omzetten in fysieke kracht, treiterig ontkennen en gewoon heel hard schreeuwen.

Daarmee heb je het stuk samengevat. Dat is vrij weinig, en zo voelt het ook als je de zaal verlaat. Los van de vele variaties de er op worden gemaakt, de vele manieren waarop de dingen gezegd worden, en de grappige, herkenbare verwijten die er gemaakt worden, heb je het idee dat je met slechts wat geschreeuw naar huis wordt gestuurd.

Is dat erg? Nee joh. Het gaat om het experiment. En dat is machtig interessant, het oprekken van de mogelijkheden van één woord ("no", of "don't you have any sense of decency?"), het toepassen van symboliek op originele wijze en dat doet Anouk van Dijk. Houd haar in de gaten, en ga nu alvast, geniet, laat je intrigeren en zeg over vijf jaar, dat jij het nu al zag aankomen.

Gezien: Bezing ons de woede van Anouk van Dijk op 8 april 2010 in Frascati WG. Nog te zien t/m zaterdag 10 april.

Ruw - Marie Kessels

2010-04-09T11:01:00.000+02:00

Amsterdam, Coffee Company Haarlemmerdijk, met een medium americano en een croissant waar mee je de ruit kunt ingooien.

De Libris Literatuurprijs staat weer op barsten. En jij wil niet als enige op de beurrel van de bv, de vereniging of het team met je mond vol tanden staan. Daarom behandelen we ze vrij snel, zodat je gewoon mee kunt lullen. We beginnen met Ruw van Marie Kessels.

Het eerste wat je zegt: "opvallend dat zo'n belangrijke schrijfster nog niet een naam heeft als Harry Mulisch. Als je naar het aantal prijzen (o.a. de Multatuliprijs) kijkt, zou dat eigenlijk wel zo moeten zijn. Ze heeft zes titels op haar naam staan, met als absolute nummer één: De god met de gouden ballen. Ze publiceert ongeveer eens in de twee jaar een boek. Dat is netjes, de lezer kan je bijbenen, ook nog wat anders lezen, als auteur raak je niet uitgeput en heb je ook nog tijd voor je familie."

Dan het boek: "Ruw zijn de "observaties" (snap je hem: "observaties", doet het goed in de ambtenarij, in eervollere businesses kun je beter iets zeggen als: "Ruw schetst de wereld van...") van van een blinde vrouw rond de veertig. Dat wordt zo goed gedaan dat je je afvraagt of Kessels ook zelf blind is. Het worstelen, het voelen en aftasten, de angsten en vertwijfeling, alles is erg geloofwaardig opgeschreven en je gaat er als lezer makkelijk in mee. Kessels stijl is literair, ze houdt van mooie zinnen. Ik ook. Maar dat betekent wel dat je het boek niet in top speed moet lezen (wat je wel met een Jill Mansell zou kunnen doen).

Gemma (hoofdpersoon, of protagonist als je op de intellectuelen borrel zit) wordt blind door een ongeluk. Ze stelt zich weerbaar op. Het eerste wat ze probeert is de stad te verkennen, ze wil een kaart in haar hoofd hebben. Omdat de stad 's nachts rustiger is, loopt ze 's nachts. Dat is het element dat het meest terug keert. Daarnaast heb je de huishoudhulpen. Ze heeft een Leda (studente, kraakster), van wie ze erg veel houdt, maar geen hoogte krijgt, een iets te gul lachende jongen die de boodschappen brengt en halverwege het boek komt er tijdelijk een iets te norse oudere dame, die haar schulden wil afbetalen door idioot veel te werken. Je leest over het lezen van boeken, het voelen van braille, dat dat niet makkelijk is maar dat het wel voldoening geeft omdat het een soort puzzelen is. Dat laatste is een mooie observatie die je altijd in een gesprek over het boek moet gooien.

Dat is het boek. Wat kun je er dan over zeggen qua opinie? "Kijk, het is natuurlijk erg goed geschreven. Maar misschien zijn het toch iets te veel observaties. Kessels blijkt namelijk ook ijzersterk in dialogen, ze zijn ontroerend, grappig, scherp, dubbelzinnig, nuchter en daar had ik dan toch graag wat meer van gezien. Maar dat is dan ook wel echt het enige kritiekpuntje dat je zou kunnen bedenken als je erg hard perst en op zoek gaat."

Zo nu kom je de sociale activiteiten weer door. Tot slot nog een tip: koop het boek wel even. Het staat mooi in je boekenkast. Kessels is een mooie naam, en de voorkant is ook erg esthetisch. Zet het dus bij voorkeur ergens on display, als talkin gpiece.

Ruw van Marie Kessels werd door De Bezige Bij uitgegeven in 2009. Het is verkrijgbaar bij bol.com, en ja hoor linkse grachtengordel, ook bij Athenaeum.

Pier Paolo Passolini - Het Nationale Toneel

2010-04-08T17:32:00.000+02:00

In de trein met een flesje Fanta Cassis.

Vaders willen hun zonen doden, daarom sturen zij ze de oorlog in.

En laat die oorlog maar aan het Nationale Toneel over. Met een schitterende cast laten zij de "oorlog" zien rond het inleven in een personage, en zijn verhaal. Pier Paolo Pasolini, gespeeld door Jeroen Spitzenberger, wordt geportretteerd door middel van getuigenissen, eigen werken en mensen die wat met hem te maken hebben gehad. Pasolini (schrijver van o.a. Teorema, dat eerder door Toneelgroep Amsterdam werd gespeeld) werd op 2 november 1975 dood aangetroffen, maar de oorzaak als wel de moordenaar is nog steeds onduidelijk. Dat schreeuwt natuurlijk om een theaterstuk, een theaterstuk waarin wordt gespeeld met of de acteurs spelen of ze acteurs zijn of dat ze de karakters zijn, waardoor er een constante wisselwerking is tussen emotie en rationele observatie.

Franz Marijnen moet een gat in de lucht hebben gesprongen. Hij heeft een droomcast, dat wil zeggen: de goede hebben veel tekst, en de matige acteurs hebben wat minder tekst waardoor het niet opvalt, en ook zij schitteren. Zijn acteurs lenen zich ook goed voor de beelden die hij projecteert op het decors: grote close-ups, zo close dat je Jeroens eyeliner ziet. Dat betekent dat je moet spelen met je ogen, met je gezicht, en niet alleen maar met je handjes wapperen. En dat gaat ze goed af. Griezelig goed.

Choqueren is een recht en gechoqueerd worden is een genot

Jeroen Spitzenbergen speelt een Pasolini die intrigeert, soms begrijp je hem, soms denk je hem te begrijpen, soms verafschuw je hem, maar nimmer kijk je op hem neer. Het publiek ziet geen onmogelijkheden, maar een andere manier van denken, doen en leven.

Een brede enscènering, nimmer statisch, mooie podiumbeelden, en zangstukken waarbij de rillingen je over de rug lopen. Kortom: theater pur sang, theater zoals theater ooit bedoelt is, door die gekke ouwe stoffige Grieken, theater waarom Shakespeare is gaan schrijven, theater waarom er recensies zijn. Beklemmend, verademend, levend theater.

Gezien: Pier Paolo Pasolini (spreek uit Pee, pee, pee, God knows why...) van het Nationale Toneel op 7 april 2010 in het NTGebouw. Pier Paolo Pasolini speelt nog tot en met 22 mei 2010.

De meisjes van Mussolini - Orkater

2010-04-05T16:52:00.000+02:00

Purmerend, Grand Café met een biertje (vaasje).

Als je de titel hijgend uitspreekt is hij sexy. "De meisjes van Mussolini, the new fragrance from Orkater." Als je daarna de jurken ziet die Eva van der Gught, Elise Schaap en Bodil de la Parra verdwijnt alle erotiek die je eerder nog in het stuk vermoedde. Daarin ben ik het eens met Leonard. Maar De meisjes van Mussolini, is wel wat meer dan een soepjurk.

Het verhaal is simpel: drie zusjes worden beroemd in de tijd van Mussolini, zijn Joods, moeten vluchten en dwalen uit elkaar. Gebaseerd op een waar gebeurd verhaal. Het trio heeft echt bestaan, en is echt uit elkaar gedreven. Kortom: dat kassucces is in de pocket. En het begint ook erg leuk. De avond doet lichtvoetig aan, de muziek wordt steengoed gezongen en gespeeld, laat dat maar aan Beppe Costa over. Maar de kracht van theater is noujuist dat het verschillende dingen combineert, het gaat niet alleen om de muziek.

En dat is waar Orkater steeds weer over lijkt te struikelen. Het verhaal, zoals ik dat boven snel en makkelijk samenvat en zoals Orkater dat ook in elke persuiting kan doen, komt niet uit de verf. Het publiek gist steeds wat nu de hoofdlijn en de bijlijn is. De vertellende teksten om alles te structuren voor het publiek door Wimie Wilhelm, zijn zo onmogelijk dat je Wimie ook ziet worstelen. Ook de keuze van meerdere rollen voor Wilhelm maakt dingen alleen ingewikkeld. De tekst wordt verder goed gespeeld, maar lijkt zonder enige vorm van liefde voor taal neer te zijn gekwakt. Van mij mag je tekst zakelijk gebruiken, ik doe daar niet moeilijk over, maar bewaar dat dan voor je interne memo's. Als je tekst gebruikt moet dat uit liefde zijn, niet uit noodzaak. Zoals Beppe Costa het liedje zingt wanneer het trio de bergen in moet vluchten, daar straalt een liefde voor muziek vanaf.

Orkater laat zien dat ze alles in huis hebben, en van alles hebben ze goede vakmensen. Het decor is leuk. Het lichtplan is keurig. De enscènering wat veel op de voorgrond, maar dat ligt aan het deocrs. En de muziek is, zoals ik al eerder zei, erg goed. Alleen op het gebied van drama schrijven mist het wat. Dat is niet erg, als je voor muziektheater gaat en voor mooie muziek. Dan heb je een schitterende avond.

Gezien: De meisjes van Mussolini, van Orkater in Theater de Purmaryn, Purmerend op 1 april. Nog te zien tot en met 1 juni, in 't hele land.

Zwart Dier Treurigheid - Het Syndicaat

2010-04-01T11:26:00.002+02:00

Amsterdam, Blincker met een tonic (glas, drie ijsklontjes en een flinter citroen).

Het is nooit eerlijk om voorstellingen op hun tweede try-out te beoordelen. Zeker niet als het publiek voornamelijk uit leerlingen van het Amsterdams Lyceum bestaat, maar in het geval van Zwart Dier Treurigheid spreekt het in hun voordeel.

Zwart Dier Treurigheid is de nieuwste productie van Het Syndicaat, u weet wel die stichting die de schrijversdagen organisteert en nieuw jong repertoire op de planken wil zetten. Sinds 2009 hoort daar ook Europees repertoire bij, omdat na Jibbe Willems de Nederlandse auteurs regisseuse Danielle Wagenaar minder inspireren dan voorheen. Daarom koos ze voor een Duits jong talent, Anja Hilling, dat een beetje als landgenote Gesine Danckwart (o.a. Dagelijks Brood uitgevoerd door het Nationale Toneel in 2008) schrijft.

Het verhaal gaat over zes mensen, vrienden, kennissen, exen, liefdes die met elkaar naar het bos gaan en midden in de nacht wakker worden en beseffen dat de BBQ niet is gedoofd, waardoor het bos in vuur en vlam staat. In hun vlucht voor het vuur verliezen ze elkaar, en ontstaan er nieuwe relaties. De iets te jonge liefde van de een komt uit bij de homovrind van de ander. Het clubje eindigt uiteraard in treurnis.

Het gevaar van de stijl van Hilling is dat het saai wordt. De spelers vertellen voornamelijk het verhaal, waarin ze zich verliezen in gedetailleerde beschrijvingen, dat alles gaat gepaard met verschillende tableaux vivants. Ze observeren vaak zichzelf, en plaatsen elkaar in een historische context. Slechts een enkele keer ontstaat er een dialoog. Ik moet u eerlijk bekennen dat ik tijdens het begin ook herhaaldelijk benauwd werd; bang dat het zou inkakken. De spelers moesten er in komen, zo leek het. En ook bij de scènes waarin het brandende bos wordt beschreven en hoe iedereen bijna (of helemaal) wegsmeult, wordt er nauwelijks gebruik gemaakt van de spanning van het feit dat er een baby in een bus ligt die elk moment kan ontploffen. Pas erg laat komt er een vonk van spanning in, die ook weer weg ebt.

Desondanks zat de hele zaal ademloos op zijn stoel. Dat komt doordat de acteurs je wel meetrekken in het verhaal. Het is niet de spanning die je meezuigt, het is het medeleven dat je verbindt. Het treurnis van de brand, niet de angst. Of dat een vondst is van Wagenaar, of toeval, weet ik niet. Ik zou zeggen: vind het zelf uit.

Gezien: Zwart Dier Treurigheid van Het Syndicaat in theater Frascati (zaal 2) op woensdag 31 maart 2010.

Zwart Dier Treurigheid speelt tot en met 25 mei.