Over Dieren - Nationale Toneel

Amsterdam, Café Katoen, met tomatensoep


Zaallicht aan, tv-schermen aan, acteurs een beetje fout geil dansen, en laat de bezoekers maar komen. Over Dieren is al begonnen als je nog binnen moet komen. Pieter van der Sman, Vincent Linthorst en Jobst Schnibbe zijn hitsig, ze hebben er zin in, zweterig in hun blauwe pakken, likkend over hun rode lippen staren ze het publiek in. Net zo lang totdat je ongemakkelijk begint te grijnzen. Het is begonnen.

"Sorry dat ik even onderbreek, maar is uitkleden gewenst?"

Over Dieren is een Jelinek. Een Jelinek is een synoniem, voor onmogelijk, ondoordringbaar en zoveel mogelijkheden tot interpretatie dat de regisseur eigenlijk het verhaal nog kan schrijven. Susanne Kennedy, die om mysterieuze redenen nog geen fanpagina heeft op Facebook, legt daarmee de lat voor zichzelf hoog. Ze kiest ervoor om twee losse teksten samen te voegen tot een, omdat het uiteindelijk over hetzelfde gaat (zo kan men lezen in de persmap). Een interessante keuze, maar het publiek merkt er niks van (zolang ze de originele tekst niet hebben gelezen).

Op het podium zien we een oude gedumpte vrouw, een jonge frisse hoer, en een hoer met enorme wallen onder haar ogen. In de persmap is te lezen dat dat slaat op een meisje dat epileptische aanvallen had, aan exorcisme werd onderworpen, en overleed door uitdroging en verhongering. Zij vertellen ons dat "anaal tegen meerprijs is", ze genomen willen worden "als de duivel", en checken nog een keer of uitkleden nu wel of niet gewenst was. Overigens zat er in mijn zaal een arme stumper die er grinnikend op in ging. Het antwoord laat zich raden.

Het stuk is mooi vormgegeven. TV's op de grond, waarop we gezichten zien die soms wat zeggen of lachen, TL-licht (geen grapje, ben ik echt fan van) en een enkele keer ook een geintje met een ventilator voor een lamp. De cliché stroboscoop is ook niet geschuwd, maar geoorloofd: als je weet van de epileptische aanvallen (die je kunt terugvinden in de persmap).

Kennedy weet hoe ze indringend theater kan maken, de duivelse teksten (van het bezeten meisje) zijn zo gemanipuleerd dat ik het de eerste tien keer echt onprettig vond en moest huiveren. Ook de laatste cyclus, begeleid door Life, is life (van Bavaria) laat zien dat ze weet hoe ze je bang moet maken. Maar ik vroeg me steeds af waarom? Waar ging het om? Ik kon aan het stuk geen touw vastknopen, alleen maar gissen, en het gissen dat ik deed was fout.

Dat komt doordat ik zo stom was om de persmap pas achteraf in te kijken. Hoewel stom? Ik kan me niet herinneren dat de rest van het publiek wel de persmap had gelezen, waarschijnlijk hadden ze er niet een gekregen, ze zagen er niet erg "persig" uit. Maar waarom is die essentiële informatie ons dan onthouden? Het staat ergens achteraf op de website, maar niet in het programmaboekje, of op een plakselwand. Het gebrek aan informatie, en zo het gebrek aan het begrijpen van de symboliek, doet verlangen naar de oude programmaboekjes: een gekleurd dubbelzijdig bedrukt A4tje, met een lang inhoudelijk verhaal. Helaas is ons dat niet meer gegund. Met als resultaat een voorstelling waar je niks van snapt: omdat alle symboliek en een groot deel van de clou gebaseerd is op afwezige informatie, die het publiek nergens kan krijgen. Dat is zowel het Nationale Toneel, als Susanne Kennedy, als Marit Grimstad Eggen te verwijten.

Gezien: Over Dieren, van het Nationale Toneel, in het Nationale Toneel gebouw. Over Dieren is nog te zien tot en met 22 mei, in het Nationale Toneel gebouw of in Frascati.